Reportage

Dapper of dom?

Door Simone van Saarloos
2 februari 2012

Een reportage over onafhankelijke boekwinkels in New York City.

Foto’s: Tossa Joan Harding

Het past bij Siddhartha Lokanandi, een boekhandel beginnen in tijden van crisis. Hij noemt zichzelf niet voor niks een rebel. “Misschien noem ik mijn boekwinkel wel ‘Rebel Bookstore’” lacht de zevenendertigjarige literatuurliefhebber. Maar hij ontkent niet dat de book business in moeilijkheden is. Hij is dan ook van plan om klein te beginnen. Maar klein en New York gaan niet samen. In de levendige stadsdelen liggen de gemiddelde huurprijzen van een bescheiden winkelpand rond de 25.000 dollar per maand. Een grote winkelketen zoals Barnes & Noble kan zich dat permitteren. Een ambitieuze dertiger met een passie voor boeken niet.

Dead-tree books

Siddhartha en ik hebben elkaar om drie uur ‘s nachts in een boekwinkel ontmoet. Hij was aan het werk en ik kwam na een paar drankjes in de buurtkroeg nog even rondstruinen. Twee uur later vertrok ik richting huis, ontnuchterd maar geïnspireerd en met een tas vol boeken. In New York zijn behoorlijk wat 24-uurs winkels, maar een kleine buurtwinkel in Brooklyn, een boekwinkel nota bene, die om drie uur ‘s nachts open is? Dat leek me toch wel uitzonderlijk. Het voortbestaan van lokale, onafhankelijke boekwinkels is namelijk niet vanzelfsprekend. De cijfers zijn onheilspellend: boeken hebben het moeilijk. Grote ketens als Barnes & Noble (met een Starbucks leescafé – dat zegt genoeg) en de multinationale webwinkel Amazon nemen de markt over. In tegenstelling tot de plaatselijke boekwinkels, schuwen zij de verkoop van e-books niet. Beide verkooppunten hebben zelfs een eigen e-reader ontwikkeld: de Nook en de Kindle. In de New Yorkse metro zie je meer e-readers dan papieren boeken, ook wel ‘dead-tree books’ genoemd. En toch zegde Siddhartha zijn baan op bij de boekhandel waar wij elkaar ontmoetten, om zijn eigen ‘Rebel Bookstore’ te beginnen.

Een e-book schaf je vanachter de computer aan, vaak voor minder dan in de winkel. Maar het is niet alleen gemakkelijker en goedkoper: er vindt ook een werkelijke verschuiving plaats op boekenmarkt. Uitgeven in eigen beheer is een van de grootste voordelen van het e-book. Schrijvers die niet gepubliceerd worden door traditionele uitgeverijen, kunnen vrij gemakkelijk een e-book uitgeven. Siddhartha plaatst deze ontwikkeling onder het kopje ‘I-universe’. Als hij zelf een boek zou schrijven – wat waarschijnlijk niet gaat lukken, aangezien boeken verkopen meer dan een voltijd klus is – zou hij het alleen bij een ‘echte’ uitgeverij uit willen brengen. Michael, een klant in St. Marks Bookshop, de oudste onafhankelijke boekwinkel in Manhattan, denkt daar anders over. De winkel vult zich met de lome stem van Leonard Cohen, “I’m your man”. Geheel in toon met de broeierige muziek bladert de man naast mij door een vagina-fotoalbum. Ook dat valt blijkbaar onder cultuurkritiek – het genre waarin St. Marks gespecialiseerd in is. Gelukkig is de boekwinkel verder zoals het hoort, huiselijk en gezellig in plaats van zwoel. Klanten scharrelen op hun gemak tussen de stellages vol boeken. Michael komt niet alleen als klant naar St. Marks: trots haalt hij zijn boek van de plank. Zelf uitgegeven in print, vijftien dollar per boek en voor vijfentwintig in de winkel. Gaat de oprukkende populariteit van het uitgeven in eigen beheer niet ten koste van de kwaliteit? Michael begrijpt niet waar ik het over heb: “Ik heb een boek uitgegeven, dat is toch prachtig!”

Daar denkt Siddhartha anders over. Een onafhankelijke boekwinkel begint met een strenge selectie. “Curation is crucial.” Waar ze bij Barnes & Noble alles verkopen wat enigszins verkopen wil (een blik op de bestsellerlijst vertelt dat deze boeken over beroemdheden, misdaad, schoenen en zelfhulp gaan), streeft een onafhankelijke boekwinkel naar een meer normatieve houding ten opzichte van zijn klanten. Ezra, sinds twee jaar eigenaar van Community Bookstore, lacht bescheiden: “Het is niet onze taak om de lezers op te voeden. Hoewel..” Hij twijfelt, wil niet belerend klinken of zijn bereik als boekverkoper overdrijven. “Hier komt gewoon een heel belezen publiek,” besluit hij. ‘Hier’ is in Park Slope. Ezra’s boekwinkel is een thuisbasis voor Brooklyn-auteurs als Paul Auster en Jonathan Safran Foer. De kinderen van Safran Foer komen vooral voor de poes, die Tiny heet omdat ze zo dik is. Ezra heeft liever niet dat ik de klanten in de weg loop – klanten die zich zo thuis voelen dat ze onverstoorbaar zitten te lezen in de luie fauteuils – maar de poes mag gaan waar ze wil. Luid spinnend bewaakt ze een tafel vol klassiekers.

[flickrset id=”72157629146535683″ thumbnail=”thumbnail” photos=”” overlay=”true” size=”large”]
Community Bookstore

Ezra is zo bescheiden omdat de ambities van een boekverkoper anno 2011 bescheiden moeten zijn. Community Bookstore werd veertig jaar geleden opgericht. Toen waren kleine winkels heel gewoon, maar de meeste zijn inmiddels verdwenen. Er waren ook vier boekwinkels in de buurt, maar die zijn allen verdreven door een nabije Barnes & Noble. Als Ezra en zijn partner Stephanie de winkel twee jaar geleden niet hadden overgenomen was het bestaan van deze ontmoetingsplek voor lokale schrijvers, uitgevers en lezers niet zeker geweest. Een dappere stap om een zinkend schip over te nemen. “Dapper? Misschien is het vooral dom.” Ezra werkt meer dan zeventig uur per week, steekt al zijn tijd in de winkel. Eenmaal in bed leest hij en selecteert hij wat er in de winkel moet en wat niet. Maar hij klaagt niet (het is ten slotte een Amerikaan, geen Nederlander): “Who doesn’t want to own a bookstore?” De winkel is zijn ‘American Dream‘. Het is wel een atypische American Dream, zo in dienst van anderen en zonder het streven naar excessief financieel succes. “We willen de mensen in deze wijk een tweede thuis bieden.”
De huiskamer-sfeer is goed gelukt in Community Bookstore. En niet op z’n ‘hipster’s’, maar echt op z’n ‘huiskamer’s’; de open keuken, waar de lege wijnflessen van gezelligheid getuigen, en de geur van kattenvoer (Tiny heeft net gegeten) dragen daar aan bij. Bovendien kennen Stephanie en Ezra het merendeel van hun klanten – die hij ‘bezoekers’ noemt in plaats van ‘customers‘ – bij naam. En wie niet naar de winkel kan komen – te oud of te ziek? – die hoeft maar te bellen: ze brengen met liefde een boek aan huis.

Literaire vriendschap

Vlak voordat ik voor zes maanden naar New York vertrok las ik Jonathan Franzen’s essaybundel How to be Alone. Het is zowel een ode aan eenzaamheid als een ode aan het boek (dat eenzaamheid zowel waardeert als verdrijft). Franzen’s essays stelden mij gerust: mocht ik eenzaamheid ervaren in New York – niet onwaarschijnlijk in een stad van haast – dan kon ik altijd nog lezend een vriendschap opbouwen met Holden Caulfield of een andere tragische held. Het is bijna jammer dat ik allerlei leuke mensen heb ontmoet; daarom hoefde ik helaas niet vaak genoeg naar knusse boekhandels om, op zoek naar romanfiguren als gezelschap, de eenzaamheid te verdrijven.
De drukke stad biedt een perfect decor voor een publieke huiskamer. Vooral jonge New Yorkers wonen klein en kennen hun huisgenoten vaak niet eens bij naam. Velen wonen ver van hun familie vandaan. “Lezen is een manier om te ontsnappen aan de werkelijkheid en dus heel intiem en privé, maar het helpt je ook om een identiteit te verwerven, om een plek in de wereld te veroveren.” De boekwinkel verbindt de persoonlijke leeservaring met het wereldlijke, sociale aspect van het boek.

“Vroeger kon ik uren ronddwalen in een boekwinkel.” vertelt Shelbey, die nu haastig op zoek is naar een geschikt verjaardagcadeau voor haar broer. Nu komt ze alleen nog met ‘een doel’ naar BookCourt, de Brooklyn-boekwinkel om de hoek van haar huis. “Te weinig tijd” verzucht ze. Dat klinkt plausibel; wel meer New Yorkers kampen met een gebrek aan tijd en ruimte, vandaar dat de e-reader het zo goed doet. De webwinkel shopt snel en het e-book is gemakkelijk mee te nemen – en vast te houden in een overvolle metro. Maar Shelbey vertikt het om een e-reader aan te schaffen. “Wat moet je met een boek zonder ziel?” En juist die ziel is het eigenlijke probleem, zo blijkt. Als struinende student ontmoette ze haar man in de boekwinkel: hij raadde haar een boek aan. Het boek beviel haar niet, maar de man mocht blijven. Afgelopen jaar is hij overleden, haar huis staat nog vol met zijn boeken, maar ze wil ervan af. Ze moet verder zonder hem en dus ook zonder zijn boeken.

Sidney, een oudere heer met vlinderdasje, is al even diep verbonden met zijn boeken, maar lijdt daar vooral fysiek onder. Met schaamrood op de kaken geeft hij toe dat hij behoorlijk wat boeken verscheurd heeft in zijn leven. “Toen ze de paperback introduceerden vond ik het maar niets.” maar hij ontdekte toch een voordeel: op reis scheurde hij de pagina’s uit die hij al gelezen had. “Dat scheelt ruimte en gewicht”. De gemiddelde e-reader weegt nog geen tweehonderd gram en kan meer dan duizend boeken opslaan. Zo archaïsch als de bejaarde Sidney is Siddhartha uiteraard niet: “Je moet als verkoper wel mee gaan met de tijd; het is goed om je met de nieuwste ontwikkelingen bezig te houden.” Maar hij gelooft niet dat de e-reader zijn ware concurrent is. “Mijn rivaal is het restaurant – een plek waar men het gezellig heeft.”

[flickrset id=”72157629146809265″ thumbnail=”thumbnail” photos=”” overlay=”true” size=”large”]
BookCourt

Dapper of dom?

Het delen van een openbare ruimte, een plek waar vreemden samenkomen, lijkt een groeiende behoefte. Populistische partijen in zowel Amerika als Europa propageren het gemeenschapsgevoel, maar ook de Occupy Wall Street beweging toont de herwaardering voor een publieke plek, een zogezegd Agora of dorpsplein waar burgers elkaar ontmoeten kunnen. Boekwinkels bieden ruimte voor een breed publiek. Of zoals een klant zegt: “Ze zijn allemaal anders. Boeken hebben verschillende kleuren, geuren, ze zijn verschillend van vorm. Op internet is alles zo uniform.” Maar natuurlijk zijn boekwinkels juist ook de plek om gelijkgestemden te ontmoeten. Cary, die sinds twee dagen in BookCourt werkt, geeft toe: “Als ik een boek echt geweldig vind en iemand anders vindt het niets, dan weet ik eigenlijk al: wij worden geen vrienden.” Met klanten zal hij iets genuanceerder moeten zijn. Siddhartha vertelt dat hij zich een lobbyist van het boek voelt, maar hij gelooft niet dat zijn boekwinkel de wereld zal verbeteren. Hij wil zijn toekomstige klanten blij maken met boeken en als het even kan daagt hij ze uit – door bijvoorbeeld niet-westerse werken te verkopen – maar hij wil zijn eigen smaak niet opdringen.

Het is de liefde voor boeken die de eigenaren zo dapper of dom krijgt om een winkel draaiende te houden. Maar een onafhankelijke boekwinkel mag dan een baken in de wijk zijn met de nadruk op kwaliteit op de boekenplank, een boekverkoper staat uiteindelijk in dienst van zijn publiek. Boeken zijn niet alleen van sentimentele waarde, ‘books are business’. Net als de bescheiden Ezra, heeft Siddhartha daarom één devies: de klant is koning. Want dat is wat je onderscheid in de Amerikaanse maatschappij: of je goed verkopen kunt. Siddhartha somt zijn eigen unique selling points op. “Ik lees. Ik ken de uitgeverswereld en ik ben goed met mensen.” Goed met boeken en goed met mensen, dat is waar het om gaat.
Maar of mensen ook goed met boeken zijn? Bob, de eigenaar van St. Marks Bookshop, betwijfelt het. Hij denkt dat mensen minder lezen. “Ze zitten online.” Voor je het weet ben je een paar uur verder, surfend van de ene pagina naar de andere. “Het internet is een verleidelijk medium.” Hij spuwt ‘seductive’ uit; verleidelijk in een duivelse zin dus.

[flickrset id=”72157629146949807″ thumbnail=”thumbnail” photos=”” overlay=”true” size=”large”]
St. Marks Bookshop

Mensen verdoen hun tijd op het internet (fijn voor wie dit leest), maar verdwalen in een boekwinkel: ze struinen rond, bladeren in onbekende werken. Klanten raden elkaar hun favorieten aan. Juist de dominantie van het internet in ons moderne bestaan – ons leven in een ‘I-universe’ – is misschien wel wat ons naar de boekhandel brengt. Want het gemeenschapsgevoel, daar gaat het veelal om. En als iemand de kracht van zijn klanten kent, is het Bob. Na eenendertig jaar van groeiende erkenning, sloeg in 2008 de economische crisis toe. De huurprijs steeg en mensen kochten minder. 40.000 betrokkenen tekenden een petitie – op internet, dat wel- om de oudste boekhandel van Manhattan te behouden. Bekende boekliefhebbers kwamen op bezoek, lokale en nationale persaandacht zorgde voor veel nieuwe klanten. Voorlopig kan St. Marks Bookshop blijven. Long Live Books and Readers, prijst het bedankbriefje in de etalage. “Boeken en mensen” herhaalt Siddhartha “daar ben ik goed in.” Daarom opent hij in het voorjaar een boekwinkel. Dat is niet dom of dapper, hoogstens een beetje rebels.

Met dank aan de eigenaren en medewerkers van BookCourt, Community Bookstore, St. Marks Bookshop, die allen maar één regel hadden: “Loop mijn klanten niet in de weg.”

Met dank aan Siddhartha Lokanandi, die ik een heleboel toekomstige klanten gun.

Bookcourt
163 Court St
Brooklyn, New York 11201

Community Bookstore
143 Seventh Avenue
Brooklyn, New York 11215

St. Marks Bookshop
31 3rd Avenue
New York, New York 10003-5536

 

Lees meer uit de categorie Reportage

Eén wet: leven

Door Anna van Strien

Black metalband vertaalt verzen van vitalist Marsman Black metalband Terzij de Horde publiceert een selectie van Hendrik Marsmans Verzen in Engelse vertaling. Bassist Johan van Hattum vertelt De Optimist waarom: “Marsman brengt je de kans een grens over te gaan, de wereld in te trekken en je los te wrikken van elke levensbeperking.” In die […]

ontwerp: artur schmal studio / development: erik driessen media ontwerper