Beeld Interview

Lumineus – Ad Nuis

Door Quirinus Martijn
25 juli 2013

‘In Azerbeidzjan snappen ze niks van een lone wolf zoals ik.’

Fotograaf Ad Nuis reisde voor zijn multimedia project ‘Oil & Paradise’ tien keer naar Azerbeidzjan. Het resulteerde in een tentoonstelling waarin hij met beeld, tekst, video en geluid een beeld schetst van een land waar tegenspraak niet geduld wordt. ‘Het is de perfecte maffiastaat.’

Vijfentwintig jaar lang fotografeerde Ad Nuis (55) in Nederland ‘de kleinigheid van het bestaan’: mensen die aardappels schillen, planten water geven, de was ophangen of op de bus wachten. In 2008 vierde Nuis zijn vijftigste verjaardag en vond hij het na een korte terugblik op zijn carrière tijd om ‘de grote mensenwereld in te gaan’. Vanwege zijn interesse in geopolitiek koos hij als startpunt voor zijn eerste buitenlandse project de Baku-Tblisi-Ceyhan-pijpleiding, met een lengte van 1700 kilometer de op dat moment langste oliepijpleiding ter wereld.
Het doel was om de olie-industrie van Azerbeidzjan in kaart te brengen. Nuis ondernam daarvoor in totaal tien reizen naar deze, in de Kaukasus gelegen staat. Het bracht de in Arnhem geboren Nuis op verlaten olievelden, bij elitefeestjes van de nouveaux riches en natuurlijk óók bij gewone Azerbeidzjanen. Want gewone mensen die gewone dingen doen, dat is waar zijn werk normaliter over gaat.

Ad Nuis - 'Oilman'
‘Oilman’

Olie, geld en macht
De grote mensenwereld is eigenlijk iets waar Nuis ‘een beetje bang’ voor was, schreef hij in een artikel in Vrij Nederland. Toch stapte hij in 2008 op het vliegtuig naar Baku, de hoofdstad van Azerbeidzjan. Zijn bejaarde moeder hoorde dat pas toen Nuis al was gearriveerd, zoals te horen is in de trailer van ‘Oil & Paradise’. ‘Die zou anders toch alleen maar ongerust zijn geworden,’ vertelt Nuis. ‘Tien keer ben ik er inmiddels geweest, telkens voor een periode van twintig tot dertig dagen. Ik blijf het land volgen. Zo las ik vandaag op teletekst dat Azerbeidzjan een contract heeft gesloten om een gasleiding door Griekenland aan te leggen. Sinds ’91, na de val van de Sovjet-Unie, is het een zelfstandige republiek. Na een machtsstrijd kwam Heydar Aliyev als de sterkste man naar voren. Hij zette er een dictatoriaal regime neer. Ik wist dat wel zo’n beetje, maar door mijn reizen heb ik met mijn eigen ogen gezien wat dat betekent.’

Toen Aliyev in 2003 overleed nam zijn zoon het stokje over. Sindsdien zijn de touwtjes nog strakker aangetrokken.
‘Het is gewoon de maffia die daar heerst, werkelijk waar. Het is zo goed georganiseerd. Azerbeidzjan is de perfecte maffiastaat. WikiLeaks schat dat de macht in het land verdeeld is tussen ongeveer twintig families. De één zit in de visvangst, de ander in de telefonie en een derde in de bouw of ict, maar vooral zitten ze in de construction. Ik vind het niet erg dat men zaken doet met dat regime, maar het is wel vervelend dat Europa erin mee wordt genomen.
Met het project ‘Oil & Paradise’ wil ik laten zien dat olie, geld en macht een hele grote rol spelen in de wereldpolitiek. Wist je dat de Clinton Administration Azerbeidzjan eigenlijk heeft gecreëerd? Er is een boek – getiteld The Oil & The Glory, geschreven door Steve LeVine – waarin dat allemaal wordt uitgelegd. Begin jaren negentig wilde Amerika daar een satellietstaat, zodat ze een sterke vinger in de pap konden krijgen in dat gebied, vanwege de ligging van Azerbeidzjan: dichtbij Rusland, Iran én Afghanistan, toen al een broeinest van geweld. Zij hebben die dictator destijds z’n gang laten gaan. Nu is Azerbeidzjan een belangrijke partner van Amerika. De machthebbers blijven dus voorlopig nog wel even op hun plaats, denk ik. Tenzij ze met honderdduizenden de straat op gaan, zoals in Egypte is gebeurd. Maar die kans is klein.’


‘Oil & Paradise’

Jonge bloggers
Er broeit volgens Nuis wel iets in het grootste land van de Kaukasus, waar veel jonge bloggers zijn opgepakt wegens hun kritiek op het regime. ‘In oktober zijn er presidentsverkiezingen. Maar de hele oppositie zit in de gevangenis. Het protest kan dus niet georganiseerd worden. Ik heb genoeg mensen gesproken die negatief zijn over de machthebbers en het merendeel van de Azerbeidzjanen wil dat het regime vertrekt, maar alle jongens met een beetje hersens zijn opgepakt. De oppositie is te zwak om grote veranderingen te verwachten.’
‘Daarnaast, het regime is zo repressief. Een voorbeeld? Als je een zoon hebt die actief is als blogger kan het zomaar zijn dat er iemand bij je huis aanbelt en zegt: “Op deze plek komt een nieuwe snelweg. Het wordt tijd dat je hier vertrekt.” En als je tegen het regime in gaat, ben je zo je baan kwijt. Dat is nogal wat. Ik heb makkelijk praten, want ik vlieg terug naar huis. Zij kunnen in de problemen komen. Daar moet je wel een beetje over nadenken.’

Een of andere gek
Bang was Nuis volgens eigen zeggen niet tijdens zijn reizen door Azerbeidzjan. Ondanks dat hij drie keer is gearresteerd. ‘Dan komen er mannen in zwart, geblindeerde fourweeldrives achter je aanrijden. Die zeggen dan dat je mee moet gaan. Zorgen maak ik mij op zo’n moment niet. Ze zagen wel dat ik foto’s maakte, maar omdat ik altijd alleen reis, dachten ze vast dat ik een toerist was of een amateur. Of één of andere gek. Ik zeg altijd gewoon dat ik geïnteresseerd ben in de olie-industrie. Uiteindelijk komt er dan zo’n tolk bij en word je drie uur ondervraagd. Daarna mag je weer gaan. Of ik dan verder ga met fotograferen? Natuurlijk! Zo’n gevaarlijk land is Azerbeidzjan niet hoor. Buitenlanders laten ze redelijk met rust. Kennissen daar zeiden wel dat ik werd afgeluisterd, maar dat heb ik nooit echt gemerkt.’


‘Oil & Paradise’

Waar Nuis zich tijdens zijn autoritjes over de slechte wegen het meest over verbaasde waren ‘de megalomane bouwprojecten’ die hij in Azerbeidzjan tegenkwam. ‘In maart van dit jaar was ik er voor het laatst, om nog een paar dingetjes op te nemen. Ik kwam terecht op de plek waar ze nu de grootste toren ter wereld aan het bouwen zijn, in de zee voor de kust van de hoofdstad Baku, op een opgespoten eiland waar die in Dubai niets bij is. Het is zo bizar als je dat ziet. In Nederland is dit nauwelijks bekend. Op internet kun je een filmpje vinden waarop de man die dit project leidt vertelt over dit project. Het is begonnen nadat hij een schets had gemaakt op een bierviltje. Dan denk ik: hoe kan dat!?’

‘Als fotograaf mocht ik daar eigenlijk niet komen natuurlijk, maar toch deed ik dat. Dus kwam er weer zo brede, in het zwart geklede man achter mij aan. Ik heb vervolgens zeker twee uur in een hokje moeten wachten voor ik weer kon gaan. Uiteindelijk was er wel iemand die mij een rondleiding wilde geven. Dat geluk heb ik dan, maar het helpt dat ik brutaal ben. En ook dat ik alleen was. Ze zijn grote tv-zenders als CNN of NBC gewend. Een lone wolf zoals ik, daar snappen ze niks van.’


‘Oil & Paradise’

Kuifje in de wereldpolitiek
De multimedia-installatie die de tentoonstelling ‘Oil & Paradise’ eigenlijk is, is een mengeling van beeld, tekst, video en geluid. Het geeft een beeld van de ‘Kuifjesstijlachtige’ manier waarop Nuis werkt. In juni draaide de tentoonstelling tijdens het FotoFestival in Naarden, volgend jaar is het geheel te zien in het Fotomuseum in Rotterdam. ‘Wat ook leuk is dat er een conferentie komt in het Europees Parlement over Azerbeidzjan naar aanleiding van de verkiezingen in oktober, georganiseerd door de sectie Mensenrechten. Er is een kans dat-ie daar óók wordt vertoont. Dat zou echt te gek zijn! Misschien gebeurt er dan wel wat. Grote economische belangen winnen het in de wereldpolitiek vaak van mensenrechten, maar toch, je weet het nooit.’

‘Weet je, als fotograaf heb je geen enkele macht. Maar in het Europarlement zitten mensen die iets aan de situatie in Azerbeidzjan zouden kunnen doen. Dat land is in de wereldpolitiek een ondergeschoven kindje. De maffialeden van de Aliyev-clan profiteren daar optimaal van. Misschien kan mijn tentoonstelling bijdragen aan de besluitvorming in het Europees Parlement. Als dat zou gebeuren, dan zou mijn werk er toch nog een beetje toe doen.’

In de lente van 2014 komt er een Kaukasus-retrospectief in het Fotomuseum in Rotterdam waar ‘Oil & Paradise’ een onderdeel van zal zijn. Volg het project van fotograaf Ad Nuis via Paradox.

Lees meer uit de categorie Beeld Interview

Kunst & Kasboek: Omid Pourhashemi

Door Saar Francken

Kunst maken én geld verdienen, hoe doe je dat? Saar Francken interviewt verschillende kunstenaars die op creatieve manieren financiering vinden om hun kunst te kunnen maken. Allereerst doet filmmaker Omid Pourhashemi een (kas)boekje open over de fundraising voor zijn eerste lange speelfilm Many a love ago, een on-Nederlandse Nederlandse film. Het is een terugkerende uitdaging: […]

ontwerp: artur schmal studio / development: erik driessen media ontwerper