Interview

Kunst & Kasboek: Omid Pourhashemi

Door Saar Francken
18 mei 2014

Kunst maken én geld verdienen, hoe doe je dat? Saar Francken interviewt verschillende kunstenaars die op creatieve manieren financiering vinden om hun kunst te kunnen maken. Allereerst doet filmmaker Omid Pourhashemi een (kas)boekje open over de fundraising voor zijn eerste lange speelfilm Many a love ago, een on-Nederlandse Nederlandse film.

Het is een terugkerende uitdaging: hoe te overleven als kunstenaar? Schrijver en cultuurcritus Lewis Hyde geeft in zijn bejubelde boek The Gift: How the Creative Spirit Transforms the World een interessante verklaring voor deze worsteling. Volgens hem zijn authentiek creëren en commercieel handelen twee verschillende soorten processen en functioneren deze processen het best in verschillende systemen. Het systeem waarin commercieel handelen optimaal plaats kan vinden is de markteconomie; een authentiek creatieproces floreert daarentegen door het vrij uitwisselen van gaven zoals talent en inspiratie. Hyde’s theorie zegt dat de kunstenaar die vanuit zijn gave een authentiek kunstwerk creëert, daarmee een geschenk van inspiratie geeft. De inspiratie die zo’n kunstwerk biedt, is niet schaars maar overvloedig voorradig, ongeacht het aantal ‘gebruikers’, en het bieden van deze inspiratie kan weer leiden tot andere creaties. Hoe kun je hier nu de waarde van vaststellen in een context van schaarste en eigendom, zoals de wetten van vraag en aanbod in de markteconomie bepalen? De twee systemen zijn moeilijk met elkaar te combineren.

 ‘It has been the implication of much of this book that there is an irreconcilable conflict between gift exchange and the market, and that, as a consequence, the artist in the modern world must suffer a constant tension between the gift sphere to which his work pertains and the market society which is his context. (…) How, if art is essentially a gift, is the artist to survive in a society dominated by the market? (…) There are three primary ways in which modern artists have resolved the problem of their livelihood: they have taken second jobs, they have found patrons to support them, or they have managed to place the work itself on the market and pay the rent with fees and royalties.’ (uit The Gift)

Hoe gaan kunstenaars die, in een tijd van bezuinigingen en crisis, aan het begin van hun carrière staan, hiermee om? Hoe zorgen ze voor de vrije ruimte die ze nodig hebben om te kunnen creëren, terwijl ze ook de huur moeten betalen?

Gewoon beginnen

Ik spreek Omid Pourhashemi een aantal dagen voor de kick off/fundraising van zijn film Many a love ago. Omid is als regisseur afgestudeerd aan de Nederlandse Film en Televisie Academie in Amsterdam en heeft sindsdien een aantal korte films gemaakt. Mijn favoriet is Stilleven, een indringend portret van een asielzoeker. Omid’s stijl is vertragend en verstillend. Met weinig afleiding brengt hij zijn onderwerp in beeld. De focus die daardoor ontstaat is soms bijna ongemakkelijk, alsof je gedwongen wordt om beter te kijken. Als ik hem dit vertel, glimlacht hij. ‘Dan beschouw ik het als gelukt. Ik wil geen veilige films maken. Als het gemakkelijk kijken is, is de kans kleiner dat de kijker rijker de bioscoop uit gaat. Ik heb een hekel aan films waar alles al voorgekauwd is. Als alles al verteerd is, proef je zelf toch niets meer?’

Omid wil zijn talent nu gaan uittesten op een lange speelfilm. ‘Het idee voor Many a love ago ontstond na een woordenwisseling met mijn vriendin. Eén zinnetje bleef hangen en vanuit die zin ging ik onderzoeken hoe de woordenwisseling anders afgelopen zou zijn in een andere situatie, met mensen in een andere staat van zijn. Het werd een script voor een korte film over een stel dat op oudejaarsdag een feest voorbereidt in hun appartement. Het script verdween in een la totdat we verhuisden naar ons nieuwe appartement, dat erg fotogeniek is. Hier zag ik het ineens voor me, ik had de ideale locatie gevonden. Toen ben ik op zoek gegaan naar een acteur en actrice. Samen zijn we wekelijks gaan repeteren. Door de vele improvisaties die toen ontstonden, is het script steeds uitgebreid, na drie maanden had ik 80 pagina’s geschreven. Dan wordt het een lange film bedacht ik, blijkbaar heeft het idee dat in zich. Het wordt een on-Nederlandse Nederlandse film: ik wil geen mensen laten zien die een relatie spelen, maar een relatie van binnenuit laten zien. We krijgen zoveel beelden van relaties voorgeschoteld, ik ga in deze film op zoek gaan naar de grens tussen clichébeelden van relaties en een authentieke weergave.’

Hij besloot niet de gebruikelijke weg te bewandelen. ‘Ik had geen zin meer om weer aanvragen in te dienen bij fondsen en omroepen en dan eindeloos te wachten op hun antwoord. Ik heb de afgelopen jaren vier, vijf scripts per jaar geschreven en ingediend; het resultaat hiervan was zo mager dat ik er even klaar mee was. Ik heb een locatie, ik heb twee acteurs die willen meewerken, een cameraman en een editor die geloven in het project; waarom zouden we het niet gewoon proberen? Iedereen ziet af van betaling vooraf, we hebben alleen budget nodig voor apparatuur en nabewerking. Denk aan het huren van camera’s, lampen, rails, dolly’s en geluidsapparatuur. Ik zou 20 draaidagen willen hebben: een draaidag kost zo’n  € 1.000,- per dag aan apparatuur en catering. Daarna komt natuurlijk de nabewerking: montage, kleurcorrectie, geluidsmixage. Eén week mixage en één week kleurcorrectie zullen we in ieder geval wel nodig hebben, daarvoor moet je € 300,- per dag rekenen.’

[flickr id=”14213534715″ thumbnail=”medium” overlay=”false” size=”medium” group=”” align=”none”]


Iedere nacht een wereldreis

Films maken kost dus vooral geld. Hoe zorgt Omid ervoor dat hij kan leven; hoe onderhoudt hij zichzelf? ‘Stilleven heb ik betaald kunnen maken. Ik kreeg € 1.500,- voor het script en € 3.000,- voor de regie en verder kon ik iedereen betalen. Maar ik heb zes maanden aan deze film gewerkt, dus dat moet je niet omrekenen naar uurloon: dan kom je uit op € 1,- of zelfs € 0,50 per uur.’
‘Ik heb eigenlijk altijd baantjes ernaast gehad. Zo was ik een tijd lang nachtportier bij hotels, de perfecte plek voor mensen die willen schrijven. De hele wereld kwam daar langs, iedere nacht maakte ik betaald een wereldreis. Daarna heb ik lang in een videotheek gewerkt. Nu doe ik vertaal- en ondertitelingklussen. Dan verdien ik in één maand een behoorlijk bedrag, waardoor ik weer een paar maanden vooruit kan. Ik heb geen zorgen over geld, omdat mijn vriendin en ik alles wat we verdienen in één pot stoppen. Zij vertaalt ook en heeft daarnaast een part time baan. Samen hebben we genoeg. Weinig regisseurs in Nederland kunnen leven van hun werk. Om te verdienen maken sommigen ook commercieel werk. Het is mooi als je dat kan, mij lukt dat niet. Ik heb het een aantal keer geprobeerd, maar als ik dan bij zo’n reclamebureau kom en zo’n gladjakker van Multilul [reclamebureau in Jiskefet] begint te praten, wil ik alweer gillend wegrennen.’

Pain in the ass

‘Film willen maken is een pain in the ass, maar ook een enorme kick als het lukt. Het is magie. Dat ik ’s nachts, als het donker en stil is, in mijn eentje zit te schrijven en een man en een vrouw in een huis bedenk die elkaar lief hebben, maar elkaar ergens zijn kwijtgeraakt. En dat dan een paar weken later, als we gaan filmen, die man en die vrouw ineens bestaan! God spelen, daar lijkt het op.’
Om het benodigde budget voor zijn nieuwe film bij elkaar te krijgen, heeft Omid besloten een kick off/fundraising avond in de Sugar Factory in Amsterdam te organiseren. Met optredens van een jazzband, een zangeres en een dj; allemaal vriendendiensten. Hoogtepunt van de avond is het tonen van de teaser van de film. De voorbereidingen voor de avond zijn volop bezig en de regisseur zit met vermoeide ogen achter zijn dubbele espresso.

‘De teaser moest deels opnieuw geschoten. Het is nachtwerk geworden. Hij is nog niet af, maar ik heb het gevoel dat hij beter wordt. Spannender. Het is de eerste kennismaking met het materiaal, een soort vingeroefening eigenlijk.’

Bescheiden ambitie

‘Eerst had ik bedacht om een fundraising avond te houden en entree te vragen. Maar tijdens het organiseren, verschoof het accent steeds meer naar een kickoff, om de start van het project te vieren. Ik wil vooral dat het een leuke avond wordt, dat mensen met een lekker gevoel naar buiten gaan en dat ze benieuwd zijn naar het vervolg. Daarom heb ik de toegang ook gratis gemaakt. We hebben wel budget nodig, maar ik vind het vooral belangrijk om fans te krijgen. De rijkdom die ik al heb, zijn de mensen die mee willen werken, die willen investeren met hun tijd en talent. Zij worden dan ook mede-eigenaar van de film. De film wordt een labour of love van ons samen.’

Omid is tevreden als het een mooie avond wordt en als hij uit de kosten komt. ‘De organisatie van de avond kost € 700,- en aan het maken van de teaser ben ik € 300,- kwijt. Als er straks meer dan € 1.000,- in de doos zit, ben ik blij.’ Ik verbaas me over deze bescheiden ambitie voor de fundraising. Maar misschien is het juist een realistische verwachting, met zo’n 100 man die komen.

[flickrset id=”72157644316127990″ thumbnail=”square” photos=”” overlay=”true” size=”medium”]

Goed begin

Een paar dagen later is het zo ver. Ook deze avond is een labour of love. Bij de deur word ik ontvangen door de broers van Omid en zijn vriendin vind ik binnen bij de hapjes. Een andere vriend heeft de gelegenheidsformatie Hear Here Jazz Quintet bijeengebracht, een jazz band van hoog niveau. De bevriende zangeres blijkt de bekende Amerikaanse sopraan Claron McFadden. Vol vuur staan zij te spelen voor 80 vrienden en familie, die het goed naar hun zin hebben. De zaal is verder volgelopen met ruim 100 man wanneer het tijd is voor de teaser. Bewegende en stilstaande shots wisselen elkaar af. Een man en een vrouw ruziënd, zwijgend, rustend; alles zonder de geluiden die ze maken te horen. De omgeving die in beeld komt intrigeert: weids uitzicht, lichtgevende olifanten, een bijzonder appartement. Luid applaus als het afgelopen is. De filmcrew stapt op het podium en vertelt waarom ze graag deze film willen maken. Ze staan er een beetje schuchter bij, maar ze zijn oprecht enthousiast, dat zie en hoor je. Omid heeft een hekel aan praten in het openbaar en beperkt zich tot twee zinnen. Het blijft ongemakkelijk, geld vragen. De filmmaker heeft dit slim opgelost door de avond te laten presenteren door weer een andere vriendin. Zij rekent het publiek voor hoeveel het maken van de film kost en waarom bijdragen dus zeer welkom zijn. Voor € 85,- sponsor je een uur filmen, maar voor € 20,- ben je al verzekerd van een kaartje voor de première. Ze wijst waar de doos voor gulle gaven staat. Wanneer de avond afgelopen is, lopen veel mensen eerst naar de doos en dan naar buiten.

De volgende dag spreken we elkaar weer. Hoe kijkt Omid op de avond terug? ‘Ik was dronken van de roes, echt een fantastische avond. Precies zoals ik het gehoopt en gewild had: niet te druk, de meeste mensen kenden elkaar, een intieme sfeer. Ik wist dat de muziek goed zou zijn, maar ik kreeg zelfs complimenten van de directeur van de Sugar Factory voor het binnenhalen van  zo’n goede band.’

Ik ben heel benieuwd wat de avond hem heeft opgeleverd. ‘Motivatie. De avond heeft Many a love ago bestaansrecht gegeven, er zijn nu mensen benieuwd hoe de film gaat worden en die me daar naar gaan vragen. Ik merk nu al hoe stimulerend dit werkt, al die positieve reacties en betrokkenheid. En we hebben precies 31 contante donaties gekregen  met  gemiddeld € 50 per donatie, wat ik een bijzonder genereus bedrag vind! Een aantal mensen hebben briefjes met hun mailadres in de doos gestopt om te laten weten dat ze graag later bijdragen. We zijn dus uit de kosten en met een beetje fantasie kan ik hier drie dagen van draaien. Het is een goed begin.’

Als je ruim rekent, heeft de kickoff/fundraising zo’n 10 % van het benodigde budget opgeleverd. Nog een lange weg te gaan dus. Hoe gaat Omid verder? ‘Ik denk nu na over een grotere crowdfundingcampagne en ik heb besloten weer aan de slag te gaan met fondsaanvragen. Ik heb nu een veel sterker verhaal en al iets om te laten zien. Plus een groep mensen die de film graag willen zien.’ Hij laat me een van de briefjes uit de doos zien. Wat moeten we zonder muziek, wat moeten we zonder liefde en wat moeten we zonder film? Weer wat extra minuten filmtijd, succes! staat er op.

Omid zit zeer tevreden na te genieten. De theorie van Lewis Hyde helpt mij de tevredenheid van Omid te begrijpen. De avond heeft hem gegeven wat hem het meest motiveert: inspiratie om door te gaan met kunst maken. Uit die motivatie volgt de energie om het benodigde geld hiervoor bij elkaar te zoeken. Als de motivatie en energie maar blijven stromen, zal die film er uiteindelijk komen.

 
 

Lees meer van

Lumineus – Linde Leijh

Door Saar Francken

Veel cafés gebruiken hun wanden als expositieruimte voor (bevriende) kunstenaars. Interessante ontwikkeling eigenlijk: het betere café als hedendaagse galerie, met de kroegbaas als kunstkenner. Sommige cafés kopen werk aan om het te laten hangen, waardoor het een vast onderdeel wordt van het interieur. Café Cook, mijn favoriete plek om te eten en drinken in Amsterdam […]

Lees meer uit de categorie Interview

We scream in silence

Door Saar Francken

Beeld: Catharina Gerritsen, I’vebeenthere! Lang geleden, toen ik nog jong en onbezonnen was, dacht ik dat de teksten van Laser3.14 geschreven waren door een nogal verwarde godsdienstfanaat. “Een wacko dus,” vult Laser zelf aan. “Dat heeft nog nooit iemand eerder tegen me gezegd.” Het is dan ook niet echt een goede binnenkomer. Maar hij is […]

ontwerp: artur schmal studio / development: erik driessen media ontwerper