Beeld

Lumineus – Dana Marshall

Door Saar Francken | beeld: Dana Marshall
15 juni 2015

Als kunstkijker gaat mijn interesse uit naar relatief onbekend werk, kunst waar nog weinig over gezegd of over geschreven is. Zulk werk voelt als onontgonnen gebied, een uitnodiging voor eigen gedachtevorming. Als een kunstwerk tot me spreekt, wil ik dat nader onderzoeken. Wat roept het bij me op, wat vind ik er van? Tijdens het formuleren van antwoorden op deze vragen ga ik graag in gesprek met de maker.

Op Internationale Vrouwendag ontmoette ik Dana Marshall, of beter gezegd: het werk van Dana Marshall. Ik liep in de voormalige televisiestudio Concordia in Bussum rond tussen vrouwen van verschillende afkomsten en leeftijden die samen deze dag vierden. Ik kon mijn nagels laten doen, hapjes uit allerlei continenten eten en in gesprek gaan over vrouwenkracht. Om even te ontsnappen aan het drukke gekwetter dat ook echt bij vrouwen hoort, zocht ik de tuin op. De gang naar buiten leidde langs een serre. Die lag vol met kussens, met daartussen foto’s op lage standaarden. De warme, roodbruine tint van de foto’s stak af tegen het wit van de ruimte en het vele licht dat door de ramen naar binnen viel. Wat er op de foto’s stond, kon ik niet gelijk zien. Ik ging naar binnen.

De foto’s leken opgebouwd uit meerdere lagen, met een rode zweem eroverheen. Fragmenten van buiken en borsten, grijpende handen, touw. In sommige beelden deed die gelaagdheid denken aan fresco’s uit de oudheid, die aangetast door de tijd extra textuur krijgen omdat de muur erdoorheen gaat schemeren. In andere foto’s leek je door insectenvleugels heen te kijken, een magisch effect. Op mijn knieën bekeek ik de foto’s één voor één. Misschien was het de rust van de serre, de intimiteit van kussens op de grond, het gloeien van de foto’s: ik bleef geboeid. Ze waren prettig om te zien, maar het was niet de esthetiek die mijn aandacht vast hield. Er was iets raadselachtigs in de beelden dat steeds opnieuw mijn ogen trok en maakte dat ik dacht niet alles gezien te hebben.

De foto’s vormden met hun terugkerende halfronde vormen en kleurstelling in roodbruine en gouden tinten onmiskenbaar één geheel. Ik vroeg me af welk verhaal er achter de serie zat. Op veel foto’s stond een paar vrouwenlichamen gespiegeld ten opzichte van elkaar, lijf aan lijf of verbonden door middel van een touw. Een verhaal over vrouwen samen, een verhaal over een relatie? Foto X, met twee handen die naar elkaar reiken, verwees duidelijk naar Michelangelo’s iconische beeld van de schepping in de Sixtijnse kapel, waarop God leven blaast in Adam. Spannender was de voorstelling op foto VI: gaf de ene vrouw de andere nu een klap of was het een liefkozing?

Terwijl ik de foto’s aan het bekijken was, kwam er een kleine vrouw met een grote bos fijne krullen naar me toe. Zij bleek de fotografe in kwestie: Dana Marshall. ‘Deze serie, Milk & Honey, heb ik gemaakt nadat ik in 1989 vanuit Amerika naar Nederland vertrok’ vertelde ze met een duidelijk hoorbaar accent. ‘Mijn moeder bleef in Amerika wonen en het voelde alsof ik me van haar los moest maken om overzee te gaan wonen. Dat gevoel heeft me geïnspireerd tot dit werk. De vrouwen in de foto’s zijn ook mijn moeder en ik. Voor mij gaat het werk over verbinding en over alleen zijn tegelijk. Being an individual, in connection but alone.

Door haar toelichting gingen de foto’s nog meer tot me spreken, ze werden verrijkt met mijn eigen associaties, mijn eigen ervaringen met mijn moeder. Stel dat ik een fotoserie zou maken van onze band, welke kleur zou daarin duidelijk naar voren komen? Hoe dichtbij zou ik onze lijven ten opzichte van elkaar plaatsen? Op welk moment heb ik me losgemaakt van mijn moeder? Heb ik me echt losgemaakt?

Na deze ontmoeting werd ik nieuwsgierig naar de rest van het werk van Dana Marshall. Op haar website las ik dat ze een outstanding student was aan The School of Visual Arts in New York City, waar ze een bachelor in kunst behaalde. In Nederland studeerde ze twee jaar aan de Rijksacademie voor Beeldende Kunsten te Amsterdam. Haar werk is aangekocht door The Tate Gallery, The Victoria and Albert Museum en The Museum of Modern Art in San Francisco. Verder is werk van haar opgenomen in de fotografiecollecties van Bart Hartkamp en Manfred Heiting.  

Op haar website vond ik meer series met dezelfde warme sfeer en gebruik van vrouwelijke lichamen als in Milk & Honey (1991). Maar een interessant contrast vormt de serie Gestures in Water (1997), met een veel koeler palet aan kleuren, veel beweging en met naakte, maar ook in zwemkleding geklede lichamen. Ik belde Dana op om meer te komen weten over haar werkwijze en motivatie.

‘Het vrouwenlichaam komt vaak terug in mijn foto’s als een uitdrukking van mezelf. In andere vrouwenlichamen zie ik een verlengstuk van mezelf. Ik kies vaak voor naakt, omdat ik hou van de tastbaarheid en kwetsbaarheid ervan. Naakt is tijdloos. Daarom laat ik ook het hoofd vaak weg; een gezicht leidt af. Het naakte lichaam dek ik wel vaak toe, met een doek of een extra laag die ik in het beeld toevoeg. Als het enigszins toegedekt of beschermd is, dan kun je dichterbij komen, anders is het te naakt. ‘

Ik begrijp wat ze bedoelt met naakt dat ‘te naakt’ kan zijn. Het is net als met zonaanbidders op het strand: door het genadeloze felle licht worden lichamen even onsmakelijk als vlees in het supermarktschap, eerder afschrikwekkend dan aantrekkelijk. De verschillende lagen die Dana in haar foto’s legt creëren een sfeer van intimiteit. Ze bereikt dit effect niet in Photoshop, maar analoog, door verschillende beelden over elkaar te projecteren en die weer te fotograferen. De rode gloed ontstaat door de reactie van de fotografische film op de warmte van het geprojecteerde licht.

De serie Milk & Honey kent een sterke samenhang in thema en kleur, Gestures in Water is meer een verzameling indrukken. Omdat de ene serie zes jaar eerder is gemaakt dat de andere, ben ik benieuwd hoe Dana’s werkwijze zich in de loop der jaren ontwikkeld heeft.

‘Ik ben meer en meer abstract gaan werken, zonder verhaal. En ook meer gaan schilderen. Alle achtergronden die je ziet in de foto’s met stillevens, zoals de serie Relics, heb ik zelf geschilderd. Vaak gaat het zo dat ik eerst een periode veel schilder, ik ben dan in de ‘schildermodus’. Dan schakel ik over naar ‘fotomodus’ en gebruik ik de schilderijen in mijn foto’s. Schilderen is voor mij meer gevoelsmatig en speels, een handeling zonder doel, terwijl ik mijn foto’s vaak heel geconcentreerd en precies maak. Bij het fotograferen gebruik ik een 4×5 technische, analoge camera op een statief die past bij deze manier van werken.’

De beweeglijkheid die ik zie in Gestures in Water herkent Dana. ‘Ik had Projection of Beauty afgerond, een heel intensief en cerebraal project over schoonheid in vrouwen, waarin ik zowel interviews deed als foto’s maakte van zeven verschillende vrouwen. Na dit project had ik letterlijk de behoefte om in het water te springen, niet meer na te denken en alleen maar waar te nemen. Het resultaat is Gestures in Water.’

Ik hou van de speelsheid van deze serie. De beelden bevatten nog steeds een onmiskenbare schoonheid, maar wel een achteloze, toevallige schoonheid. Soms zelfs bijna grappig, zoals in Simultaneous: een foto die doet denken aan synchroonzwemmers, maar door de gelijke pose zie je nu juist hun individualiteit in plaats van de kunstmatige eenvormigheid die het zwemmen typeert. Het universele, tijdloze lichaam dat Dana vaak als symbool gebruikt, wordt hier een ontmoeting met een persoon, een origineel individu of zelfs een hele familie (zie de foto Family).

‘Vroeger werkte ik echt per project met een duidelijk eindresultaat voor ogen, nu zie ik mijn werk meer als één doorlopend proces. In die zin is mijn werkwijze meer op schilderen gaan lijken. Ik maak tegenwoordig ook steeds vaker foto’s met mijn iPhone en merk dat ik daardoor ook veel intuïtiever met de camera ben, met een lichtvoetiger resultaat. De serie Dechen Choling Walls is hier een voorbeeld van.’

Dechen Choling Wall 3

‘De voorkeur voor kleur, met name roodtinten en turquoise is in Nederland ontstaan. Voordat ik hier kwam, maakte ik alleen maar zwart-witfoto’s. Misschien omdat het zo grijs is hier, dat ik veel meer verlang naar kleur.’

Turquoise

Het werk van Dana maakt dat ik kijk, waardeer en dan nog eens kijk. In eerste instantie kijk ik omdat de foto aantrekkelijk is, mooi qua kleur en vlakverdeling. Maar dan kijk ik nog eens goed omdat ik iets zie dat extra aandacht trekt. Vaak is dat een verwijzing in kleur of vorm binnen het beeld, als een associatieve herhaling van zichzelf. Alsof mijn eigen associaties hierdoor gevoed worden, blijf ik kijken en me afvragen waar het me aan doet denken. Het zijn kunstwerken om bij stil te staan.

Dana’s werk is te vinden op http://www.dmarshall.nl/.

Lees meer van

Lumineus – Aleksander Willemse

Door Saar Francken

Selectie van de series: ‘Best Before’, ‘Off White’, ‘Only Human’         “Het begint met het concept.” De fotoseries ‘Best Before’, ‘Off White’ en ‘Only Human’ zijn voorbeelden van Aleksander Willemse’s conceptuele fotografie. Zo geeft ‘Best Before’ commentaar op voedselproducenten: “Waarom ziet veel voedsel er alleen in de verpakking goed uit en niet […]

Lees meer uit de categorie Beeld

A drawing a day

Door Lauralouise Hendrix

“Eenhoorntje met drie bolletjes.” Dat staat onder een wat kinderlijke compositie van een klein paardje, een zon, een boom een wolk en een bloem. Het paardje is een komisch mythische verschijning door het smeltende ijsje dat ferm ondersteboven op zijn voorhoofdje geplant staat. Het is een bekende cartoon van Argibald, wiens visuele kwinkslagen te vinden zijn […]

ontwerp: artur schmal studio / development: erik driessen media ontwerper