Reportage

Liefs uit Luik!

Door Mahlee Plekker | beeld: Mahlee Plekker
11 december 2015

Oufti! Luik is toch best leuk!

Iedereen die deze zomer via Maastricht het land uitreed en via de Autoroute du Soleil op weg was naar een zonnige zuidelijke bestemming is er langsgereden: de verguisde stad Luik, met haar grauwe tunnels, vergeten gebouwen en de overal aanwezige (oud)industrie. Er lijkt standaard een dik wolkendek boven de stad te hangen en in die mist beginnen de meeste vakantieruzies. Je rijdt er immers altijd verkeerd. De hoofdstad van de gelijknamige Belgische provincie Luik doet er echter alles aan om van zijn slechte naam af te komen, en nodigde ons als cultuuroptimisten uit om een kijkje te komen nemen.

Ruim een half jaar geleden schreef ik naar aanleiding van een zelfde soort uitnodiging over Antwerpen, dat zijn eerder vervallen havengebied op de (culturele) kaart wilde zetten. Een tijdje dáárvoor schreef ik over de industriële romantiek van het Duitse Ruhrgebied, dat zich inmiddels heeft bewezen als opwindende culturele regio. Ik ben me gaan interesseren in dergelijke culturele groeiregio’s. Is Luik iets soortgelijks van plan? Zou het wederom lukken om een grauw industriegebied te veranderen in een hippe cultuurmetropool?

Van kolen naar cultuur

Niet volledig onbevooroordeeld, maar wel enorm nieuwsgierig stap ik samen met een Optimistgenoot in de trein om te kijken of Luik ons kan overtuigen. De slechte reputatie van de stad Luik is helaas niet volledig onwaar, blijkt uit een zoektocht op Internet. Luik kent redelijke hoeveelheid zwervers, de stad heeft last van hoge werkloosheidcijfers en er staan veel vervallen panden wat resulteert in een groezelige straatbeeld. De economische malaise in de grensregio in de periode na de Tweede Wereldoorlog was het gevolg van het afgenomen belang van de mijnbouw en staalindustrie. De verouderde fabrieken konden niet concurreren met nieuwe mogelijkheden in de nieuwe industriegebieden. Door het verdwijnen van de industrie is onder bepaalde bevolkingsgroepen veel armoede ontstaan. De jarenlange economische teruggang is in de omgeving van Luik zeer zichtbaar in de vorm van verlaten fabriekscomplexen en vervallen arbeidersbuurten.

Tot zover een eerste inleiding. Luik is niet ver weg. Vanuit onze hoofdstad ben je er met de trein binnen 3,5 uur, vanuit Maastricht is het zelfs maar een half uurtje. En toch ben je dan in een compleet andere, Franstalige wereld! Vanuit de trein zien we wat we stiekem al wisten van onze ritjes naar het zuiden: Luik heeft een spectaculaire ligging in een kom, tussen heuvels die onderdeel zijn van het Ardennenplateau. De stad wordt doorkruist door twee rivierarmen van de Maas. Voordat je vanaf de snelweg de tunnels in duikt zie je helaas slechts de grauwe rijen hoogbouw, en vanuit de trein zie je de kleine vervuilde achtertuinen van de arbeidershuisjes in de buitenwijken. Geen beste entree, maar daar wordt aan gewerkt als we de provincie Luik mogen geloven. Maar hoe zorg je dat een stad aantrekkelijker wordt voor stedentrippers die de andere Belgische steden met hun Bourgondische inslag prima weten te vinden, maar Luik altijd overslaan? Hoe maak je een stad hip?

Als antwoord op deze vraag heeft de provincie Luik heeft de afgelopen jaren een duidelijke ambitie geformuleerd om de toeristenstromen op gang te brengen: cultuur wordt het belangrijkste speerpunt van de stad en de regio. Cultuur als hoofdpijler is niet alleen belangrijk voor de toeristenindustrie. Een levendig cultureel klimaat zorgt voor betere leefbaarheid in de stad en daarmee voor een positief vestigingsklimaat voor bedrijven. Zo wordt cultuur – na kolen – de nieuwe economische pijler van de stad. Naast slim gebruik te maken van beschikbare subsidies binnen de Europese gemeenschap, de Waalse deelregering en de provincie, heeft Luik ook gekeken naar steden en gebieden die de stad voorgingen in de zoektocht naar een nieuwe identiteit. Bijvoorbeeld het Duitse Ruhrgebied (Culturele Regio in 2010) en de regio rondom de voormalige industriestad Liverpool (Culturele Regio 2008) ondergingen een enorme sociale transformatie waardoor het imago van de stad sterk is verbeterd. Het gebied tussen Maastricht, Luik en Aken is een zelfde soort regio. Het versukkelde achterland met dorpjes waar je doorheen raast met je blik op de nu nog ver weg lijkende zon, blijkt een gebied waar een rauw verleden zijn sporen heeft nagelaten, maar dat ook vol creativiteit en (jong) ondernemerschap zit.

Maquette

Ik ben erg benieuwd hoe deze ambities ervoor zullen gaan zorgen dat wij met hordes tegelijk Luik willen bezoeken. In eerste instantie wekt Luik geen eenduidige indruk. Het centrum van de stad, decennialang geplaagd door leegstand en mislukte megalomane projecten, is in de afgelopen jaren opgeknapt. De provincie heeft enorm zijn best gedaan. Complete wijken hebben een opfrisbeurt gekregen. De boulevards zijn nieuw bestraat en breed opgezet. Grote historische gebouwen als het bisschoppelijk paleis bepalen de sfeer in het centrum van de stad. Ook zien we chique winkelstraten en gloednieuwe winkelcentra. Toch kan ik het nog steeds geen mooie stad noemen. Bouwstijlen uit verschillende periodes vermengd met praktische hoogbouw zorgen voor een rommelig straatbeeld, en de knusse pleinen vol terrassen uit de geijkte toeristensteden ontbreken. De stad voelt als een maquette met af en toe een pareltje of een mooi hoekje, maar zonder de levendigheid die je in een metropool verwacht.

   IMG_8355

Outremeuse is zo’n mooi hoekje. Gelegen op het eiland in de Maas doet het wijkje, dat eens een vrijplaats was waar men vrij was van rechtelijke vervolging, nog steeds een beetje rebels aan door creatieve winkeltjes en wat alternatieve sfeer. Hier zien we een hint van de leuke straatjes en tentjes die we nog meer hopen te vinden. Ook een beklimming van de Montagne de Bueren, een enorme trap met 373 treden, en de groene hofjes die rondom tegen de heuvel zijn aangebouwd maken me blij. Ik betrap mezelf erop dat ik de stad bij het zien van het schitterende uitzicht een beter imago gun. Maar waar vinden we het echte Luik? Waar zit de ziel van deze raadselachtige stad?

De provincie Luik heeft ervoor gekozen om een aantal opvallende culturele hoogtepunten aan te wijzen die de symbolen van de herboren stad moeten vormen. De uitverkoren gebouwen kregen een fikse opknapbeurt. Daarmee zijn het voorbeelden die laten zien hoe ons bouwkundige culturele erfgoed kan worden omgevormd tot iets nieuws zonder zijn symboliek te verliezen. Een van die symbolen van de herboren stad is het futuristische station Liège-Guillemins, dat ons meteen opslokt als we met de trein de stad binnen rijden. Het station is ontworpen door de architect Santiago Calatrava die wereldwijd bekend staat om de bijzondere vormgeving van zijn ontwerpen. Hoewel omstreden vanwege de hoge bouwkosten en het eigenwijze materiaalgebruik, is het station een spectaculaire entree voor de treinreiziger. Letterlijk een goede binnenkomer.

IMG_8478

Later op de dag worden we verwacht in het Luikse operagebouw, l ‘Opera Royal de Walloni. We krijgen een rondleiding door het gebouw dat na een grootscheepse verbouwing en restauratie in 2012 weer haar deuren opende. Van binnen ademt de opera de grandeur die je verwacht van een gebouw uit het begin van de negentiende eeuw. Van buiten zie je de grootste verandering meteen: bovenop het gebouw staat een modern vormgegeven doos waardoor het lijkt alsof het classicistische gebouw een modernistisch nestje als hoed op haar dak heeft. Het schijnt de akoestiek van de zaal ten goede te komen en is een opvallende blikvanger, maar de meningen zijn verdeeld over het succes van de toevoeging. Ikzelf ben verrast door het sympathieke gebouw, maar moet toegeven dat het in het straatbeeld vooral bijdraagt aan het idee dat Luik een ratjetoe is.

Een ingrijpende facelift kregen ook de oude publieke baden van La Sauvenière die zeer zeker de moeite van het bezoeken waard zijn. Hele generaties kregen zwemles in het inmiddels tot La Cité Miroir omgedoopte gebouw. Bij de renovatie van de baden is men uitgegaan van eenzelfde betrokkenheid als ten tijde van de bouw: de Luikenaars een plek geven die de sociale emancipatie bevordert. In de maatschappij van vandaag is meer dan ooit behoefte aan bakens, vertelt voorzitter Bernard Thiry. La Cité Miroir moet hierin zijn rol vervullen als een uitzonderlijke plek die in dienst staat van onderwijs, debat en jawel, cultuur. Los van deze ambitieuze doelstellingen is het geweldig om de originele Art Deco-elementen die intact zijn gebleven te zien en in de oude, lege baden van La Cité Miroir te lopen. De lijnen waar de kinderen vroeger aan vastgegespt werden tijdens de zwemles bungelen nog boven je hoofd. Helaas is zelf een duik nemen niet meer mogelijk.

IMG_8267

Cultureel laboratorium Luik

Opgeknapte culturele en architecturale hoogtepunten of niet, de gekozen hernieuwde symbolen voelen niet alsof ze van de Luikenaar zelf zijn. Het is een uitdaging om oude gebouwen een nieuwe functie te geven, maar het is ook belangrijk om open, onafgewerkte plekken te laten bestaan die ruimte bieden voor verbeelding en toekomstige invulling. De creatieve industrie en de kunst hebben behoefte aan functieloze ruimten die spontaan en gedurende een korte periode in bezit genomen kunnen worden en worden eigen gemaakt door de bewoners. Dit is stedelijke kwaliteitsruimte die er niet altijd op en top hoeft uit te zien. En dit is waar Luik onze harten wint. Niet met de opgepoetste gebouwen en de vernieuwde winkelcentra, maar juist met de plekken waar de rafelrandjes zichtbaar mogen zijn.

Na een halve dag twijfelend rondgekeken te hebben raken we eindelijk op stoom: we drinken heerlijke biertjes in Beerlovers, waar op de uitgebreide bierkaart ook het door twee jonge lokale brouwers gebrouwen ecologische bier Leopold 7 geserveerd wordt. Winkelen doen we bij REstore, een boetiek opgezet rondom upcycling. Ontwerper Benjamin Pailhe maakt sieraden, meubilair en gebruiksvoorwerpen van lokale restmaterialen. Door het kleinschalige productieproces heb je altijd een uniek souvenir. Nog meer zin in kunst? In het schattige straatje En Neuvice vind je verschillende ambachtslieden die direct vanuit hun werkplaats hun kunstwerken verkopen. Bij Arqontanporin vind je mini-schilderijtjes, aangepast aan een beperkter budget en een hoge omloopsnelheid en bij Delphine Quirin pas je een uit oude materialen samengestelde hoed. De ontwerpers hier doen wat Luik zelf ook zou moeten doen: zijn verleden omarmen en samenvoegen, combineren en liefhebben.

IMG_20150606_101046

Honger? Ga eten bij Labo 4. Dit restaurant in een voormalige laboratorium maakt het mooiste van het industriële verleden. Midden in een verwilderde tuin staat een oud laboratorium dat nog precies de sfeer van een oud scheikundelokaal ademt, compleet met de glanzende houten lessenaars als dinertafels, Petri schaaltjes waar gerechten in opgediend worden, branders en veiligheidskasten waar tegenwoordig de wijnen in uitgestald staan. Opgepoetst is het nog allerminst, er moeten nog steeds dezelfde wc-potten staan als toen het lokaal nog in gebruik was, de routing voor de horeca is allerminst handig en de tuin kan wel een tuinman gebruiken, maar wát is het hier leuk! Op deze plekken voel je het echte Luik, het Luik waar ook de lokale inwoner zich prettig voelt. Hier leren we ook de echte Luikenaren kennen, enthousiaste mensen die in hun liefde voor de stad regelmatig de echte Luikse uitspraak Oufti! bezigen (wat een enthousiast ‘jeetje’ of ‘goh’ betekent). Voor het oog zijn deze plekken minder mooi dan de projecten waar alle miljoenen in gestoken zijn, maar ze zijn wel veel opwindender en echter.

IMG_20150607_130225

Gun Luik nog even wat tijd om deze plekken verder in te richten. Luik moet geen bourgondische Belgische toeristenstad willen zijn, maar haar verleden omarmen. De stad is op zoek naar een nieuwe functie na een industrieel verleden, terwijl die functie juist in haar industriële verleden ligt. Wat ons betreft mag Luik de koosnaam La Cité Ardente (‘Vurige Stede’, naar de zware industrie) met trots voeren. Nu de industriële romantiek hoogtij viert heeft Luik alles in zich om van een grauw industriegebied een hippe cultuurmetropool te worden. Mocht je op het punt staan een winters stedentripje te boeken? Vergeet dan alles wat je verwacht bij een grote Belgische stad, en grijp je kans om Luik te ontdekken. Je moet er alleen wat beter zoeken.

Meer informatie over de (culturele) agenda van Luik vind je op de nieuwe toeristische website van de provincie Luik: www.ouftitourisme.be

Dit bezoek aan Luik was voor de terreurdreiging; optimistisch als we zijn, hopen we dat deze dreiging binnenkort verminderd is en we weer met gerust hart naar België af kunnen reizen.

Over de auteur

Mahlee Plekker droomt van moderne kunst, verre reizen en woeste golven. Ze schrijft graag reportages over kunst, cultuur, koken en (h)eerlijk eten. Het liefst in combinatie! Meer van haar werk via www.mahlee.nl

Over de illustrator

Mahlee Plekker droomt van moderne kunst, verre reizen en woeste golven. Ze schrijft graag reportages over kunst, cultuur, koken en (h)eerlijk eten. Het liefst in combinatie! Meer van haar werk via www.mahlee.nl

Lees meer van

Out of Storage

Door Mahlee Plekker

Tekst: Mahlee Plekker Regelrecht uit het depot en ongepolijst? De zoekterm ‘Timmerfabriek’ levert bij Google in eerste instantie een flinke lijst timmerfabrieken op. Adequaat, maar niet als je op zoek bent naar een tentoonstelling die zichzelf profileert als ‘het grootste tijdelijke museum voor moderne kunst in Europa.’ De goéde Timmerfabriek ligt aan het eind van […]

Lees meer uit de categorie Reportage

Lumineus – Janneke de Jong

Door Shinta Lempers

“Tja.. geleefd, er op los geleefd, of doorgeleefd desnoods, mag dat ook? Want ‘doorleven’ zijn die momenten als wind in je haren, al heb je wind tegen. Het zijn die momenten waar mensen en gebeurtenissen plots tegen je opvliegen of ineens naast je rijden. Zelfs meerijden. Het is daar waar je niet vormgeeft en niet […]

ontwerp: artur schmal studio / development: erik driessen media ontwerper