Essay

De tante uit Amerika

Door Wolfgang Vogel
15 maart 2016

Voor themamaand De Germanist gingen we op zoek naar de Duitse tegenhanger van De Optimist. Die vonden we in online pdf-tijdschrift Das Prinzip der sparsamsten Erklärung – een eigenzinnig online magazine dat essays en korte verhalen van (nog) onbekend Duits talent publiceert. Essays en verhalen die zo mooi zijn dat we onze lezers er ook van wilden laten meegenieten. Vandaag het essay ‘De tante uit Amerika’ van Wolfgang Vogel, vertaald door Joeke Vantienhoven.

Because I don’t know her

Dit is ze dus, de tante uit Amerika. Om precies te zijn komt ze niet uit Amerika; je zou haar beter de tante in Amerika kunnen noemen. (Ze is ooit, ergens begin vorige eeuw, naar de een of andere plaats in de Verenigde Staten geëmigreerd.) Om nog preciezer te zijn is ze ook geen tante. Ze is vast wel íémands tante, maar onze tante is ze nooit geweest, en ook niet die van de naast verwanten in onze familiestamboom, die overigens wel nog moet worden samengesteld. Maar er werd altijd over de tante uit Amerika gesproken. Dat ging zelfs zo ver dat niemand vandaag de dag haar naam nog kent. De precieze verwantschapsverhoudingen zijn niet meer zo goed na te trekken; het zou kunnen dat ze een zus of nichtje van de schoonzuster van grootmoeder was, maar daar is de schrijver niet helemaal zeker van.

Zeker is echter wel dat ze in Neder-Beieren is geboren – of preciezer gezegd in Hallertau – naar Amerika is vertrokken en daar een man, Rudolph genaamd, heeft gevonden. De naam van de man is bekend omdat op meerdere foto’s in kriebelig handschrift de namen van de afgebeelde personen zijn geschreven, vooral de namen van de zonen, met daarbij nauwkeurig hun leeftijd in jaren en maanden. Zo staat op de eerste foto uit oktober 1933 Rudi – later met een Ypsilon geschreven- vijf jaar en acht maanden oud, terwijl Ferdi vier jaar en ook acht maanden oud is.

Afb. 1: de tante uit Amerika met Rudy en Ferdy

Afb. 1: de tante uit Amerika met Rudy en Ferdy

Ze zien er allebei modern uit in hun geklede broeken en de over de boord van hun trui geslagen kraag getuigt van moeders ontwikkelde stijlgevoel. Tussen de beide zonen staat de tante uit Amerika, die niet alleen een pelsstola om de schouders draagt maar er ook haar onderarmen en nieren mee schijnt te verwarmen. De hoed boven haar ernstig kijkende gezicht, de tas voor haar middel en de broche die haar mantel sluit, tonen bovendien de gedistingeerde levensstijl die ze graag tegenover haar in Hallertau achtergebleven familieleden wil uitdragen.

De map van de tante uit Amerika bevat 32 foto’s uit de tijd tussen 1929 en 1958. De namen van de afgebeelde personen staan niet overal op de achterkant geschreven, zodat ze slechts moeizaam op chronologische volgorde kunnen worden gelegd. Zo zien we willekeurige uitsneden uit een onbekend leven, zoals bijvoorbeeld in oktober 1950, wanneer ze met een jachtgeweer voor een in Neder-Beieren nooit eerder geziene blokhut poseert. Ze mikt lachend en wat onbeholpen in de verte en rechts op de foto zie je de inmiddels duidelijk al wat oudere jongens op een helling zitten.

Afb. 2: de tante uit Amerika op vakantie bij een blokhut met jachtgeweer naast haar zonen

Afb. 2: de tante uit Amerika op vakantie bij een blokhut met  jachtgeweer naast haar zonen

Het gaat om een vakantiefoto met, ook nu weer, de informatie op de achterkant. En opnieuw staat de heer des huizes er niet op; iemand moet de foto immers gemaakt hebben. Dat moet de oom uit Amerika geweest zijn, maar zijn naam wordt in de verhalen nooit genoemd. Er was wel één keer sprake van ‘de Amerikaan’, maar meer wist men niet of het deed er gewoon niet toe. Bijzonderheden over de oom uit Amerika zijn alleen op te maken uit de ene foto van het echtpaar op hun oude dag. De tante uit Amerika lijkt weliswaar haar elegante benen te hebben behouden, maar verder is haar lichaam verouderd en haar sneeuwwitte haar doet vermoeden dat ze veel heeft meegemaakt. Ze kijkt tevreden en alles lijkt op een gelukkig verleden te wijzen. Rudolph lijkt wat kleiner dan zij geweest te zijn en verstopt zijn gezicht onder de rand van zijn hoed. Op de achterkant staat: ‘De hond is van mijn Rudolph, hij kan pootjes geven en helpt ons op te passen’. Het is duidelijk een vriendelijk dier; Rudolph geeft het niet alleen veel aandacht door het te aaien, maar ook door zijn naar het dier toegekeerde houding. Geen woord over het blonde kind, dat aan de rechterkant van de foto nog gedeeltelijk te zien is – net zo min als over de grote pot die naast de tante uit Amerika aan de schuur hangt. De datum ontbreekt helaas.

Afb. 3: de oud geworden tante uit Amerika met Rudolph en zeer zachte hond

Afb. 3: de oud geworden tante uit Amerika met Rudolph en zeer zachte hond

Dan moet er nog een blik op de verschillende settings van de foto’s worden geworpen: waar de eerste afbeelding een scène in een voorstadje suggereert en de kleding en pose van de personen aan dat beeld bijdraagt, is op de tweede opname een vakantie in een blokhut in de bergen te zien. Het jachtgeweer en de opnieuw zeer modieuze kleding van de tante uit Amerika tonen een beeld van een gegoede familie die het ervan neemt. De derde foto schildert eerder een eenvoudig boerenleven van kleine lieden die er desalniettemin tevreden uitzien en het rustig aandoen. De zachte, dikke hond onderstreept deze aangename indruk.

Wie was ze dus, de tante uit Amerika? De schrijver weet het niet. Misschien moet ik me bij de besluiteloosheid van mijn familie uit Neder-Beieren aansluiten – ook zij wisten niet zeker hoe ze haar uiteenlopende zelfportretten moesten interpreteren. Ergens ligt de tante uit Amerika me wel en zou ik haar graag eens gesproken hebben. Vooral de volgende foto die haar bij haar aankomst in Amerika laat zien, bevalt me buitengewoon goed.

Afb. 4: de tante uit Amerika, de eerste keer in Amerika

Afb. 4: de tante uit Amerika, de eerste keer in Amerika

Over de auteur

Wolfgang Vogel, 1987, kan gewoon niet kiezen tussen de Beierse gemoedelijkheid en de Berlijnse buitensporigheid. Daarom woont hij al bijna 10 jaar tussen deze werelden in, in Jena. Daar heeft hij Volkenkunde gestudeerd en promoveert hij op de dierwetenschapper Alfred Brehm.

Lees meer uit de categorie Essay

Lumineus – Cassander Eeftinck Schattenkerk

Door Cassander Eeftinck Schattenkerk

Tekst en redactie: Nynke Vissia Je zou hem een ontdekkingsreiziger op huis- tuin- en keukenniveau kunnen noemen. Cassander Eeftinck Schattenkerk trekt niet de wijde wereld in om betoverende landschappen te fotograferen; hij kweekt ze zelf, in eigen habitat. Brine 4 Eeftinck Schattenkerk studeerde Woord en Beeld aan de Vrije Universiteit Amsterdam en vervolgens Fotografie aan […]

ontwerp: artur schmal studio / development: erik driessen media ontwerper