Essay

EIN HERZ AUS SCHOKOLADE

Door Maria Bilbija | beeld: Gemma Pauwels
10 maart 2016

Der Germanist geht immer wieder weiter. Deze week laten vier auteurs in een reeks mini-essays hun Duitsland aan ons zien. Meezing-Matthäusen, stroef verlopen schoolreisjes, bijzondere instrumenten en een andere kijk op Kafka – het komt allemaal voorbij. Vandaag vertelt Maria Bilbija ons over haar jeugd in Twente.

***

De muren waren zalmroze. Ik was hier niet eerder geweest en kende het interieur enkel van naar binnen gluren. Ik verschool me achter een eikenhouten servieskast, zo kon ik alles goed in de gaten houden en langer opblijven. Als mijn moeder me zou zien, zou ze zeggen dat het al ver over bedtijd was.
Witte campingtafels in de woonkamer: in Twente zit men op feestjes. In de keuken stond Inge, mijn Duitse buurvrouw, met een elektrisch mes stukjes rosbief te snijden. Ze stopte een stukje vlees in haar mond. Aan de muur haar portret in een trouwjurk met pofmouwen. De lucht was dik van de rook en prikte in mijn ogen. Het parfum van vrouwen, suikerspinachtig.
Uit een luidspreker schalde een regelmatig ritme en een taal die vertrouwd klonk, maar die ik nog niet sprak. ‘Dann macht es bumm, bumm, bumm, benge, bumm bumm bumm…Ich habe ein Herz aus Schokolade.’ De bas dreunde door het eikenhout van de servieskast. Ik keek met grote ogen naar mijn buurman, die met zijn hand op de tafel sloeg en meebrulde: ‘Bumm, bumm, bumm.’ Hij boog een beetje naar voren, ik zag zijn bilspleet.
De overbuurman, een politieagent, wankelde. Zijn ogen waren bloeddoorlopen. De ouders van een schoolvriendinnetje zoenden. Zo doen ze dat dus, volwassenen. Ik mag alles zien. En overal ligt iets om te snoepen. En ik voelde dat de volwassenen plezier hadden en ik veel meer kon maken dan anders. Ik pakte nog een handjevol chips.
Mijn moeder nam me op haar schoot, ik legde mijn gezicht tegen haar borst. De trillingen van haar stem voelde ik tegen mijn wang, haar kloppende hart, de geur van rode wijn uit haar mond. Even later: een koel kussen. De dichte lucht was opgelost. Mijn haar rook nog wel een beetje vreemd. In de verte klonk de bas van de Duitse schlager.

bach-animatie-1

Door mijn jeugd in Twente is Duitsland altijd dichtbij geweest. Ik groeide op in Overdinkel, tien minuten van de grens. In Amsterdam spreekt men over Die Mannschaft of over Goethe en Thomas Mann. Maar niemand kent Die Flippers. ‘Ich habe ein Herz aus Schokolade….’
25 jaar later. Ik kijk uit op een marmeren pilaar, het uitzicht van de laatste plekken die nog vrij waren in de Thomaskirche in Leipzig. Het is een broeierige juli-avond en ik zou me graag aan de koele pilaar vast willen klampen. Ik ben bij een herdenkingsconcert voor J.S. Bach, die 264 jaar daarvoor is gestorven. Naast me zit een dame met steunkousen die haar programmaboekje als waaier gebruikt.
Kom op, Maria. Bach heeft hier jarenlang dagelijks rondgelopen. In deze kerk werd voor het eerst de Matthaüs-Passion uitgevoerd. Hij was hier. Misschien drukte hij zich eens tegen deze pilaar voor verkoeling. Ik probeer de magie van dit moment en deze plek te voelen, als soelaas, want mijn hoofd is zwaar van de warmte.
Die arme Bach, die zal het maar wat warm hebben gehad met zijn kriebelpruik. Ik stel me voor hoe hij stiekem zijn pruik optilde om even lekker op zijn hoofd te krabben. De microdeeltjes van zijn huidschilfers hebben allang plaatsgemaakt voor die van de duizenden toeristen die deze kerk jaarlijks bezoeken.

‘Verdorie, dacht ik, ik heb ook een Erbarme dich-ervaring.’

In Nederland is Bach een experience geworden. Met Bach-medleys, Meezing-Matthäusen en ‘de mooiste Erbarme dich.’ Een paar jaar geleden kon je Radio 4 bellen om te vertellen over jouw persoonlijke Erbarme dich-ervaring. Verdorie, dacht ik, ik heb ook een Erbarme dich-ervaring: een krakende uitvoering uit 1950 met Kathleen Ferrier. Op de achtergrond hoor je het publiek rochelen. Allemaal dood nu, die mensen. Met mijn broers deed ik de zangers en publiek na als zombies met uitgestrekte armen, grote ogen en een hangende tong. Ik heb maar niet gebeld.
Ik kijk in het programmaboekje. Motetten van Johann Christoph Bach, Johann Christian Bach, Johann Michael Bach: geen highlights en best-offs, maar onbekende stukken van onbekende familieleden, nota bene op zijn herdenkingsdag. En de kerk zit vol.

Van Bach tot Die Flippers: Duitse muziek vormt de soundtrack van mijn leven. Door de Schlagermuziek ben ik weer even terug in Twente; het is alsof ik bij het opschrijven van de woorden ‘Ich habe ein Herz aus Schokolade’ ook mezelf een beetje uit elkaar haal, en weer opnieuw in elkaar zet. De muziek draagt bij aan verbeelding, van Duitsland en van mijzelf. Bach zei het al: ‘Alles wat je hoeft te doen, is de juiste toets te raken’.

Over de auteur

Maria Bojana Bilbija (1984) studeert muziekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. Ze groeide op in Overdinkel en schreef eerder over het belang van muziekeducatie voor het Landelijk Kenniscentrum Cultuureducatie en Amateurkunst. Dit is haar debuut op De Optimist.

Over de illustrator

Meer informatie over en werk van Gemma Pauwels is te vinden op haar uitgebreide website: http://gemma.nu

Lees meer uit de categorie Essay

De Liefhebber

Door Sonja Schulte

We openen de thema-maand over eten met een essay over zestiende-eeuwse eetschilderijen en hedendaagse foodporn. Eet smakelijk!   Op een zestiende-eeuws schilderij van Joachim Beuckelaer is het meteen duidelijk wat het onderwerp is: die man daar in de verte, die net binnenkomt. Toch? We zouden ons hoofd eerbiedig laten zakken, de handen vroom gevouwen, als […]

ontwerp: artur schmal studio / development: erik driessen media ontwerper