Toneel

De Nieuwe Lichting: Quinten Langes

Door Quinten Langes | beeld: Martien Bos
11 december 2020

De Optimist vroeg de nieuwe lichting afgestudeerden van schrijfopleidingen in Nederland en Vlaanderen om hun eindwerk in te sturen. In DE NIEUWE LICHTING presenteren wij fragmenten uit dat werk en stellen wij de schrijvers van de toekomst voor. Quinten Langes studeerde af aan de opleiding HKU Writing for Performance in Utrecht met de theatertekst AMOK. Hieronder lees je een kort interview met Quinten, een aantal scènes uit zijn afstudeerwerk en een inleiding bij deze scènes.

Foto: Gordon Meuleman

Hoe kwam je op het idee voor je afstudeerwerk?
Het idee voor mijn eindwerk werd geboren nadat ik een artikel van Joke Hermsen in De Groene Amsterdammer had gelezen, waarin zij vertelt over het werk en leven van Rosa Luxemburg. Naast politieke werken schreef Luxemburg ook prachtige brieven, die blijk geven van een diepe gevoelswereld. Behalve een bevlogen politicus was ze ook een uitermate sensitief persoon. Omdat ik in mijn eigen schrijven ook deze ‘meerstemmigheid’ ervaar, vormde haar schrijven voor mij het vertrekpunt van AMOK. In mijn schrijven verkeerde ik altijd in de valse veronderstelling dat ik een kant moet kiezen: verontwaardiging of verwondering. Hoofdelijk of lijfelijk. Praktisch of prozaïsch. Ik wilde onderzoeken wat er gebeurt zodra ik deze twee entiteiten naast elkaar plaats. Niet om ze met elkaar te laten wedijveren, maar om te kijken waar ze elkaar versterken of verhinderen.  

Wat is het beste schrijfadvies dat je hebt gekregen tijdens je opleiding? 
‘Alles gebeurt met een reden’, zei mijn scenariodocent, Jurrie Kwant, al tijdens de toelating tegen mij. Dat is er nooit meer uit gegaan. Details zijn als broodkruimels: ze zijn cruciaal voor een goed verhaal, maar je kunt ze niet overal laten slingeren zonder te weten waartoe ze dienen.

Wat is je lievelingsboek of – schrijver en waarom?
Tegen verkiezingen van David Van Reybrouck. Wat. Een. Openbaring. Iedereen moet dit boek lezen, omdat je beeld en definitie van ‘democratie’ na het lezen hiervan niet meer hetzelfde is. Van Reybrouck zet heel inzichtelijk uiteen waarom de electorale democratie een wassen neus is: zij is ontworpen voor en door een elite om hun macht en invloedssfeer veilig te stellen. Als alternatief presenteert hij loting. Bij de oude Grieken werd het dagelijks bestuur door middel van loting toegekend aan burgers. Door burgers beleid te laten bepalen creëer je betrokkenheid en dicht je de kloof tussen burger en politiek. Omdat de burger belangeloos is, in tegenstelling tot politici, kunnen zij ook belangeloos handelen. Het mooie is dat dit niet berust op een utopie. Dit heeft werkelijk plaatsgevonden. De voedingsbodem is er om het opnieuw plaats te laten vinden.

Wat zijn je ambities op schrijfgebied?
Ik heb mijn eindwerk naar een aantal uitgevers gestuurd, omdat ik het graag zou verwerken tot roman. Magdalena en Marisol hebben nog veel meer te vertellen. Maar voordat ik dat doe wil ik deze ‘eindtijd’, zoals ik hem in AMOK beschrijf, nog wat verder op mij in laten werken. We leven in een razend spannende tijd. We zijn getuige van het laatste hoofdstuk van een financieel, extractivistisch, roofkapitalisme waarin monopolies en niet burgers het beleid bepalen. Sport, amusement en identiteitspolitiek houden ons dom en ongeïnformeerd. Als schrijver moet ik daar iets mee. Ik wil de status quo bevragen die ons gegijzeld houdt. Daarin is een sleutelrol weggelegd voor verbeelding: in welke wereld willen we leven? Hoe kunnen we die gestalte geven? Schrijven is de lezer een alternatief bieden. Al is het maar een plek om te schuilen.

Inleiding bij AMOK

De hoofdpersonages in mijn eindwerk, AMOK, representeren voor mij het archetype rebel en romanticus. Ondanks dat ik ze opvoer als twee personages, benader ik ze liever als twee gedachtestromen die deel uitmaken van een en hetzelfde personage. De rebel, Marisol, voelt zich gevangengehouden door de verstikkende klauwen van een kapitalistische cultuur.  Gaandeweg komt zij erachter dat rust niet de vijand is van verandering, maar onderdeel van de brandstof die verandering mogelijk maakt. De romanticus, Magdalena, heeft zich daarentegen losgemaakt van elk politiek engagement. Zij is bovenal een voelend wezen en richt zich enkel op het tastende en speelse aspect van het leven.

Naast houding en handeling, manifesteert dit zich ook in taalgebruik. Marisol kenmerkt zich door een academisch en stellig idiolect. Magdalena is prozaïsch en bedachtzaam. Tot slot de vorm. Ik heb ervoor gekozen gebruik te maken van een ‘fragmentarische structuur’. Door de tekst op te knippen en later te assembleren overstijgt hij een traditionele dialoog. Als een getijdenkaart breken frustratie en verbeelding voortdurend op elkaar in en proberen de personages de aandacht van de lezer te trekken. Waar AMOK in scène één begint met een ‘taalinfarct’, wordt Magdalena in scène twee verstaanbaarder, en krijgt de lezer de gelegenheid haar en haar habitat beter te leren kennen. Ondanks dat de tijd er stilstaat, stroomt de verbeelding onverhinderd.  

 

2.

MAGDALENA

De zon is nog niet op, ik wel.

Het voelt als een zondag of een feestdag.

Er hangt een verwachtingsvolle stilte in de lucht,

maar de feestdagen liggen inmiddels alweer achter ons.

Ben niet zo’n feestganger, maar dat hangt ook van het feest af.

Het mooiste moment op een feest is wanneer blikken elkaar vinden.

Dat mijn blik de kamer doorkruist tot het de blik van een vriend aantreft.

De vriend staat, net als ik, ook naar het feestgedruis te kijken.

In die blik zit iets wat we niet hoeven uit te spreken.

De goede bedoelingen van woorden zouden het toch maar vertroebelen.

Ik verblijf graag in dat afdwalen, in dat aaibaar aangename.

Het is compact en warm: ‘k neem het overal mee naartoe.


Op het vuur pruttelen havermout en koffie.

Poets de tanden van mijn spiegelbeeld.

Hoor regelmatig van mensen dat ik ‘afwezig’ lijk.

Alsof ik me voortbeweeg over een zeebodem.

Alsof ik me vergist heb en de verkeerde filmset op loop.

Iemand, ze had krullen, sproeten en iets feeërieks over zich,

zei mij eens dat ze dacht te zien dat mijn ogen veel hadden gezien.

Ik reageerde dat ze wel eens gelijk kon hebben.

Het was zomer en we zaten op de drempel van haar huis.

Ze vertelde over haar grootmoeder in een ander land.

Grootmoeder lag niet wakker van de oorlog die haar land teisterde.

Ze leefde tenslotte niet in een streek dichtbij de frontlinie.

Het was misschien wel net zo vroeg als nu.

Het schemerde, maar het werd al onvermijdelijk licht.

Zaten misschien wel een uur op die drempel.

We zwommen, dansten en dronken, de dagen voelden oneindig.

Aangezwengeld door een onbezonnen bravoure avonturen tegemoet.

En het zou voor altijd zo blijven.

Zand op onze huid geplakt.


MARISOL

BOLIVIA.

CHILI.

COLOMBIA.

ECUADOR.

FRANKRIJK.

IRAK.

LIBANON.

MAGDALENA

De geur van ontbijt drijft mij tegemoet.

De wijzers van de klok bewegen niet.

Ook de wekkerradio in de slaapkamer heeft het begeven.

De stoppen in de meterkast staan allemaal met de neus dezelfde kant op.

De hond bij de kachel tilt soms een ooglid op om mijn gangen te volgen.

Rommel wat in een keukenla: ontdek dat ik geen batterijen heb.

Bij het dichttrekken van de deur zie ik mijn buurjongen spelen met zijn step.

Hij gebaart dat hij mij iets wil vragen, -komt.

Ik kniel zodat ik mij op gelijke ooghoogte bevindt.

De buurjongen legt zijn handen op mijn wangen en vraagt mij ernstig:

MARISOL 

GEEN uitsluiting.

GEEN keuzes over de rug van anderen.

BUURJONGEN

Waar ga je heen?


MAGDALENA

De wijzers van mijn klok bewegen niet.

Terwijl hij met zijn stuur wiebelt bekent hij dat hij nog niet kan klokkijken.

De dagen zijn voor hem pas gemaaid gras en boterhammen met pindakaas.


BUURJONGEN

Ik ga spelen, naar school en verlies soms een melktand.

O ja, mijn grootouders nemen me wel eens mee naar de dierentuin.

MAGDALENA

Het mannetje stapt weer op zijn step en speelt onverhinderd verder.

Bij de bushalte staan hordes mensen te wachten.

Dagjesmensen, gezinnen, pendelaars en kippenboeren.

Ze zeggen mij dat ze er al een poosje staan aangezien de tijd stil staat.

Een vrouw herinnert zich dat ze nog een kind was toen het voor het laatst gebeurde.

Destijds duurde het zo lang dat de renovatie van het stadhuis eindelijk gereed kwam.

(Tekst in cursief wordt gefluisterd.)

MARISOL

Middelen om analfabetisme op te lossen. 

Middelen om honger op te lossen.

Middelen om sloppenwijken aan te sluiten op het riool.

Middelen om kanker te genezen.

Over de rug van anderen: ka-pi-ta-lis-me.

MAGDALENA

Uiteindelijk komt de bus, maar die is zo afgeladen vol

dat ik besluit op de volgende te wachten.

De volgende komt vrij gauw daarna.

Het is een harmonicabus: wat goed uitkomt, omdat we met zoveel zijn.

We voelen ons opgetogen, haken onze armen in elkaar en zingen.

Voor mijn gevoel zijn we wel een dag onderweg voor ik de contouren van de stad zie.

Nog een laatste stop om de bandenspanning te controleren.

We stappen uit en kijken uit over het rustige water.

Het naaldbos maakt uitnodigende gebaren.

We verzamelen dennenappels en kiezelstenen.

Met onze jaszakken vol vervolgen we onze weg.

De bus glijdt de stad binnen over een vochtig wegdek.

Eenmaal aangekomen wisselen we adresgegevens uit.

Beloven, met de hand op het hart, elkaar op te zoeken.

Ook als de tijd ons binnen niet al te lange tijd weer achter de broek aan zit.

MARISOL

Zesde uitstervingsgolf.

Niet het kapitalisme de schuld geven.

Heilig verklaard. 

Ka-pi-ta-lis-me.


MAGDALENA

Het is maar een klein stukje naar de elektronicawinkel.

Op de gevel lees ik: ‘Door omstandigheden gesloten.’

Ik spiek naar binnen, kijk rondom mij: geen omstandigheden.

Bovenop de kerktoren zie ik de haan glimmen en de kerkklok zwijgen.

Even verderop de fourniturenwinkel waar ik al vele malen langs ben gewandeld.

Het ziet er altijd zo kleurrijk uit: de etalage zorgvuldig uitgestald.

Achter de toonbank mijn oude handenarbeid lerares: mevrouw Harten.


MEVROUW HARTEN

Dat is lang geleden.


MAGDALENA

Ik kijk naar de stoffen en kleuren die mij omringen.


MEVROUW HARTEN

Mijn domein.

Ik zie het maar als een soort dagbesteding.

Na mijn pensioen leefde ik met mijn echtgenoot in het buitenland.

Toen hij stierf was er niet veel meer aan in dat lege huis.


MARISOL

Gezondheid riskeren.

Grondstoffen delven.

Kledingateliers.

Kobaltmijnen. 

Dagen van achttien uur.

Schoenen en kleding.

Niet verkocht.

Vernietigd.

Over de rug van anderen: ka-pi-ta-lis-me.


MEVROUW HARTEN

Weet je nog dat jullie kwamen pauzeren in mijn lokaal?

Dan schoof iedereen met zijn broodtrommeltjes aan.

Of ze maakten nog een werkje af.

Dat vond ik altijd zo enig.

Ja, ik zeg het niet omdat jij hier nu bent,

maar jullie waren toch wel mijn liefste klas.


MAGDALENA

Ik knik. Mijn wangen gloeien.


MEVROUW HARTEN

En wat te denken van de conciërge?

Die heb je niet gespaard bij mijn afscheid.

Jouw dankwoord toen met mijn pensioen.

De beste man hield het amper droog.


MARISOL

Ken je die grap over het einde van het kapitalisme?

Nee, de grap over het einde van de wereld is makkelijker. 


MEVROUW HARTEN

Ben je iets met taal gaan doen?


MARISOL

Geïnstitutionaliseerde PIEP weerhoudt ons ervan voorbij denkbeeldige PIEP te kijken.

Terwijl er een PIEP is aan taal en informatie.

Hoe mobiliseren we onszelf?

PIEP ons dood.


MAGDALENA

Taal, ja.

Maar ik werk liever met mijn handen.

We drinken thee met biscuit en halen herinneringen op.

Ik besluit dat mijn gordijnen aan vervanging toe zijn.

En zal spoedig terugkeren naar haar fourniturenwinkel.

MARISOL

-steeds een PIEP voor is? Hoe doe je dat als het systeem je-

-rondom heen proberen te vinden. Zodra we er een weg-

-kapselt zich om ons heen. Leert van onze pogingen-

-in alle denkbare aspecten. Heeft zich genesteld-

-de klappen die we PIEP. Voorbereid op-


MAGDALENA

Ik steek de weg over.

Na een flauwe bocht bereik ik het park.

De vijver volkomen intact: als een spiegel.

Vandaag nergens eenden en zwanen te bekennen.

Aan de overzijde van het water een rijzig figuur.

De figuur schrijdt met bedachtzame passen voort.

‘Heeft u de tijd gezien?’, vraag ik.

Een gestrekte arm wijst richting het spoorviaduct.

Loop langs vale verkiezingsposters die verworden zijn tot memorabilia.

Er is een brede consensus dat politici thuis horen in musea.

Na de onderdoorgang beland ik bij een frietkot.

Een vrouw in regenjas, -laarzen en geschaafde knieën

staat opgetogen haar maaltje naar binnen te werken.

Ze wordt vergezeld door winkelwagen en hond: ik aai het nieuwsgierige dier.

Ze vraagt de verkoper om een extra portie friet en staat erop dat we samen eten.

Ze bestudeert mijn gezicht: kijkt dwars door me heen.

Veegt haar handen aan haar jas af, kneedt mijn gezicht open en vertrekt.

Gister, vandaag of morgen: ‘t is allemaal verre familie.

Ze zijn altijd te vroeg vertrokken of te lang gebleven,

maar hoe zit het met ons, lopen wij eigenlijk wel in de tijd?

Kun je dat herkennen?

Of is het al verdwenen zodra je het ervaart?

Is het een doel op zich of een bijkomstigheid van goed luisteren?

Ik las eens over Aboriginals: zij beschouwen tijd als circulair.

Geen begin-midden-eind, geen: ‘voordat het te laat is.’

Geen prestatiedrang of volgend plan.

Zo lezen zij tijd bijvoorbeeld van de rug van een schildpad.

Klinkt als een verzinsel, maar dat is hun benadering.

Het ritme van de natuur als enig geldende standaard.

( indiceert een pauze van twee seconden.)


MARISOL

Diefstal vermommen als 

Werkelijke waarde in eigen steken.

Werkelijke waarde van een product of productieproces niet uitkeren.


MAGDALENA

Ik vraag de frietkotverkoper of hij batterijen verkoopt.

In een voorbijganger herken ik mijn oudere zelf.

Zij blijft staan en herkent op haar beurt in mij haar zus.

Ik zie haar raderen hard aan het werk.

Zij moet zich van iets gewaar worden.

Een bescheiden glimlach verschijnt op haar gezicht.

Hierop had zij niet gerekend toen ze vandaag de deur uit liep.

Samen kijken we naar hoe een waterige zon het wolkendek open klieft.

Zonnestralen verspreiden zich over het aangezicht van gebouwen en mensen.

Voorbijgangers kijken elkaar zo lang aan dat je een ansichtkaart kunt versturen en ontvangen.

Elke gedaante krijgt de omlijsting die het verdient.

Alsof er iets van ze afvalt of op haar plek valt.

Ze kunnen hun ogen niet van elkaar af houden.

Ze nemen elkaar heel goed op: ik hier, jij daar.

Zullen we dit niet meer uit het oog verliezen?

Klampen elkaar vast, grijpen elkaars hand.

Omhelzen elkaar innig, leggen hun hoofd op elkaars schouder.

Verklappen elkaar dingen waarvan ze niet wisten dat het ze bezig hield.

MARISOL

-buiten de deur houden. Zolang we de vreemdeling maar-

-vreemdeling. Flirten liever met onze beul dan met de-

-leren kennen. Die al iets heeft misdaan voordat we hem-

-kleine prijs. Schijnveiligheid tegen een-

-het oude blijft. Staat tegenover dat alles bij-

-uniformiteit. Laten ons uitkleden onder het mom van efficiëntie en-

-kosten. Niks mag nog tijd kosten. Niks mag nog geld-

-kwaliteit van leven. Willen allemaal een zo hoog mogelijke-

-noodzakelijk kwaad. Bestempelen het als-


Harry en Gerda uit Waddinxveen beginnen een camping in Tsjechië: wat een lef.

Een Afrikaan steekt de Middellandse Zee over: wie denkt hij wel niet dat hij is.

Die willen we niet bij ons in de straat: vast een verkrachter.


MAGDALENA

Thuis: de buurjongen stookt een fikkie op het veldje voor.

Zijn moeder roept over de balustrade: tijd voor zijn bad.

Hoe kan ze het water laten lopen als de tijd dat niet doet, vraagt hij.

Zo makkelijk komt hij er niet onderuit.

Ik zal je vuur voor je aanhouden.

Hij springt een gat in de lucht.


DE BUURJONGEN

Welterusten.


MAGDALENA

Welterusten.

Ik ga naar binnen.

Vervang de batterijen van de klok.

Krijg geen beweging in de wijzers.

De hond kijkt op.

Kom je mee naar buiten?

We slaan ons kampement op.

De nacht is fris en zoet.

We verzamelen kastanjes.

Poffen ze boven het vuur.

Onder mijn nagels zit aarde verstopt.

Kijken naar het met sterren versierde hemelgewelf.

Over de auteur

Quinten Langes (1991) studeerde Writing for Performance aan de HKU in Utrecht en liep stage bij Het Zuidelijk Toneel. Hij studeerde af met de theatertekst AMOK. Zijn taalgebruik laat zich het best kenmerken als filosofisch en prozaïsch en hij bewandelt als schrijver graag het spectrum tussen verwondering en weigerachtigheid.

Over de illustrator

Martien Bos is redacteur bij De Optimist en essayplatform De Nieuwe Garde. Hij publiceerde verhalen in diverse tijdschriften en illustreerde voor media als De Optimist, NRC Handelsblad, VPRO, De Standaard, uitgeverij Boom en Athenaeum–Polak & Van Gennep. Momenteel werkt hij aan een debuutroman, die bij uitgeverij Van Oorschot zal verschijnen.

Lees meer uit de categorie Toneel

De Nieuwe Lichting: Lisanne van Aert

Door Lisanne van Aert

De Optimist vroeg de nieuwe lichting afgestudeerden van schrijfopleidingen in Nederland en Vlaanderen om hun eindwerk in te sturen. In DE NIEUWE LICHTING presenteren wij fragmenten uit dat werk en stellen wij de schrijvers van de toekomst voor.  Deel 2: Lisanne van Aert, onder meer oud-redacteur bij De Optimist, studeerde aan de HKU Writing for Performance. Pussyhofen is […]

ontwerp: artur schmal studio / development: erik driessen media ontwerper